تبلیغات
تغذیه و سلامت - هورمون چیست ؟ اطلاعاتی در مورد هورمون ها
 

Google

در این وب سایت


























تغذیه و سلامت
رژیم غذایی سالم و تاثیر آن بر سلامت و بهبود بیماری ها - نوع تغذیه و سبک زندگی است که سلامتی پایدار را به ارمغان می آورد





هورمون ها و غدد مترشح داخلی

هورمون  نوعی پیام رسان شیمیایی است که توسط غده های درون ریز بدن ترشح می شود. هورمون ها موادی هستند که برخی از اعمال خاص بدن از جمله رشد، تولید مثل و متابولیسم را تنظیم می کنند.

هورمون ها مواد شیمیایی پروتئینی یا استروئیدی هستند که در غدد درون ریز بدن ساخته شده و به داخل جریان خون می‌ریزد. هورمون ها یک سری  سلول‌های هدف ( گیرنده ) دارند  که با نشستن روی آنها اعمال سلول را تغییر می‌دهد. مقدار هورمون‌ها توسط ارتباطات پیچیده اعضای دستگاه درون‌ریز با هم و با دستگاه عصبی تنظیم می‌شود.

در ادامه مطالب ، اطلاعات بیشتری در مورد هورمون ها را مطالعه کنید .


اندام هدف 

اندام هدف عبارت است از مجموعه خاصی از سلول‌های حساس به یک هورمون.(به عبارت دیگر هورمون های ترشح شده فقط فعالیت آن سلول را کنترل میکند.)

انواع هورون ها

به روشهای مختلفی می‌توان هورمونها را تقسیم‌بندی کرد بر اساس ساختار، اندام تولیدکننده یا محل ترشح 

بر اساس ساختار مولکولی در بدن انسان چهار نوع کلی هورمون وجود دارد:

هورمون‌های استروییدی ( مانند هورمونهای جنسی )

هورمون های آمینو اسیدی  

هورمونهایی که از اسیدهای چرب مشتق می‌شوند

هورمون‌های پپتیدی

بر اساس اندام تولیدکننده هورمون

مانند: هورمونهای هیپوفیزی، هورمونهای تیروئیدی، هورمونهای غده فوق کلیوی، هورمونهای جنسی و …

هورمون‌های استروییدی

این هورمون‌ها دارای هسته‌ای هستند که از کلسترول مشتق می‌شوند. هورمون‌های قشر فوق کلیه ( کورتیزول و آلدوسترون )، هورمون‌های تخمدان‌ها و جفت ( استروژن و پروژسترون )، هورمون بیضه ها‌  ( تستوسترون ) .

به طورکلی هورمون‌های غدد تولید مثل  و متابولیت‌های فعال ویتامین D  جزو این دسته‌اند.

هورمون‌های پپتیدی 

هورمون‌هایی که بین سه تا ۱۹۹ آمینواسید دارند در این گروه قرار می‌گیرند مثل هورمون رشد، انسولین، هورمون ضد ادراری. این هورمونها می‌توانند مانند انسولین یک پپتید ساده باشند و یا مانند FSH و LH ، گلیکوپپتید باشند.

هورمونهای آمینی

هورمونهایی که فقط از یک اسیدآمینه ( مشتقات اسیدآمینه تیروزین ) تشکیل یافته‌اند که شامل هورمونهای تیروییدی و کاتکول آمینها می‌باشند که از قسمت مرکزی غده فوق کلیوی ترشح می‌شوند. کاتکول آمینها عبارتند از دوپامین، آدرنالین و نورآدرنالین. 

هورمون‌های پروستاگلاندینی

این گروه تحت عنوان پروستاگلاندین‌ها شناخته می‌شوند و از اسیدهای چرب غیراشباع ساخته می‌شوند. در برخی تقسیم بندیها این گروه را از هورمونها مجزا می‌نمایند.

گیرنده‌های هورمونها

اولین مرحله برای شروع اثر هورمون، اتصال به گیرنده‌های اختصاصی در سلول هدف است. سلول‌هایی که چنین گیرنده‌هایی ندارند به هورمون پاسخ نمی‌دهند به همین دلیل است که هورمونها اختصاصی عمل می‌کنند. گیرنده‌های هورمون‌ها در غشاء سلول هدف، در سیتوپلاسم یا در هسته قرار دارند. پس از اتصال هورمون به گیرنده خود، معمولاً زنجیره‌ای از واکنش‌ها درسلول آغاز می‌شود که هر مرحله آن، از مرحله قبلی قوی تر است. در نتیجه مقدار بسیار کمی از هورمون می‌تواند تأثیر بسزایی در سلولهای متعدد داشته باشد.

موقعیت انواع گیرنده‌های هورمونی عبارت است از:

گیرنده در سطح یا غشاء سلولی:

این نوع گیرنده‌ها مخصوص هورمون‌های پپتیدی و کاتکول آمین‌ها هستند. 

گیرنده در داخل سیتوپلاسم:

گیرنده‌های مربوط به هورمون‌های استروئیدی اغلب در سیتوپلاسم قرار دارند. 

گیرنده در داخل هسته:

گیرنده‌های مربوط به هورمونهای تیروئید در هسته قرار دارند.

البته این را هم باید بدانیم که تعداد گیرنده‌ها و نیز حساسیت آن‌ها به هورمون نیز بسیار مهم است. برخی از هورمون‌ها موجب افزایش و برخی سبب کاهش تعداد گیرنده می‌شوند.


هورمون ها و غدد مترشح داخلی بدن

غلظت خونی هورمون ها

اکثر هورمون‌ها در مقادیر بسیار کم ترشح می‌شوند لذا غلظت هورمون‌ها در خون از یک پیکوگرم در میلی لیتر تا چند میکروگرم در میلی لیتر متغیر است.

بعضی از هورمونها بصورت موضعی اثر می‌کنند ولی مهمترین راه انتقال هورمونهای درون ریز وقتیکه اندام هدف از محل ترشح فاصله دارد گردش خون است. حمل و نقل هورمون‌ها در خون به دو صورت محلول در آب و اتصال به پروتئین‌های خون می‌باشد. هورمون‌های پپتیدی و کاتکول آمین‌ها به راحتی در آب حل شده و به محل هدف خود منتقل می‌شوند؛ ولی هورمون‌های استروئیدی و تیروئیدی در حالت متصل به پروتئین‌های پلاسما در خون جابه‌جا می‌شوند. 

غلظت یک هورمون در خون وابسته است به سرعت ترشح هورمون به خون و سرعت برداشت هورمون از خون ( پاک سازی ). گاه این برداشت ، هم توسط اندام هدف صورت می‌گیرد و هم توسط اندامهای تصفیه کننده مانند کبد و کلیه.

تنظیم ترشح هورمون ها 

بعد از این که یک محرک موجب ترشح هورمون از غده مربوطه می گردد ، شرایط یا فرآورده‌های حاصل از هورمون ادامه آزاد سازی آن را مهار می‌کنند. یعنی هورمون با ایجاد یک اثر منفی ( فیدبک منفی ) از ترشح بیش از حد هورمون یا فعالیت بیش ازحد بافت هدف پیشگیری می‌کند.

در اغلب موارد میزان فعالیت بافت هدف ، میزان ترشح هورمون را تنظیم می کند ؛ بنابراین زمانی که فعالیت بافت هدف از یک سطح مناسب بیشتر شود، پیام فیدبکی را به غده درون ریز می‌فرستد تا ترشح هورمون را کاهش دهد. مثلاً کاهش سطح کلسیم خون موجب ترشح هورمون پاراتیروئید و افزایش آن موجب کاهش ترشح این هورمون می‌شود. گاه این پیام فیدبکی دو مرحله‌ای است مثلاً افزایش هورمون تیروئید موجب اثر بر میزان ترشح هورمون هیپوتالاموس ( هورمون آزادکننده تیروتروپین ) و اثر نهایی بر ترشح هورمون از هیپوفیز ( هورمون TSH ) می‌شود.

در برخی مواقع نیز تأثیر بیولوژیک هورمون به افزایش بیشتر ترشح هورمون می‌انجامد که به نام فیدبک مثبت موسوم است مثلاً تأثیر جسم زرد بر ترشح پروژسترون.

عوارض اختلال ترشح هورمون ها

کاهش یا افزایش ترشح هورمون ها ، باعث اختلالات دستگاه های مختلف بدن می گردد . برای مثال عدم تعادل در ترشح کورتیزول ( هورمون استرس ) موجب اختلال سیتم گوارشی می‌شود . نفخ شکم، درد، نامنظم کار کردن شکم می‌تواند نشانه استرس و اختلال در ترشح کورتیزول باشد. و یا خستگی بدون دلیل خاصی نشانه عدم تعادل هورمون تیرویید به نام تیروکسین است.  تعدادی از هورمون ها ، میزان اشتها را کنترل می‌کنند، مثلا هورمون گرلین و لیپتین مسئول گرسنگی هستند و عدم تعادل آن ها ممکن است منجر به احساس شدید گرسنگی گردد .

 برای نمونه ای دیگر در اینجا تعدادی ازنشانه‌های عدم تعادل هورمون های زنانگی در بدن خانمها را می آوریم .

  عدم تعادل هورمون‌های زنانگی موجب عصبانیت، افسردگی و تغییر حالات می‌شود، خانمها قبل از قاعدگی و در دوران قاعدگی این حالات را تجربه می‌کنند . در این حالت ممکن است سطح استروژن پایین آمده باشد. اختلال و  مشکلات خواب قبل از دورهٔ ماهیانه ممکن است  به علت سطح بالای پروژسترون باشد . اختلال ترشح هورمون های جنسی ممکن است موجب تعرق زیاد گردد ، چون هورمون‌های جنسی  دمای بدن را تنظیم می‌کنند. سر دردها در دوران قائدگی یکی از نشانه‌های عدم تعادل هورمونها است . گیجی و حواس پرتی و جوش و آکنه قبل از دوره ماهیانه ممکن است به دلیل نوسان هورمان‌ها است . تغییرات هورمون زنانگی می تواند منجر به آویزانی سینه‌ها می‌شود.خشکی واژن و درد یا خارش آن مکن است به علت افزایش میزان استروژن در خون باشد . 

 تولید مصنوعی هورمون

امروزه دانشمندان می توانند بطور مصنوعی هورمون تولید کنند. از این هورمون ها برای درمان اختلالات هورمونی استفاده می شود. برای مثال هورمون های جنسی مصنوعی به عنوان قرص های ضد بارداری بکار می روند.


هورمون ها و غدد مترشح داخلی

تعدادی از معروف ترین هورمونها

غده های اصلی درون ریز بدن عبارتند از: هیپوفیز، تیروئید، پاراتیروئید، تیموس، پانکراس، فوق کلیوی، بیضه ها و تخمدان ها. این غده ها در مجموع حدود ۲۵ نوع هورمون را به درون خون ترشح می کنند. کاهش یا افزایش میزان هورمون ها موجب بروز اختلالات و بیماری هایی نظیر دیابت ، گواتر، ژیگانتیسم و نانیسم می شود.

معروفترین هورمون‌های بدن عبارتند از انسولین، گلوکاگون، هورمون رشد، هورمون‌های تیروئید، پاراتورمون، کلسی تونین، کورتیزول، هورمون‌های جنسی ( مانند تستوسترون، استروژن و پروژسترون ) رنین، آلدوسترون، آنژیوتانسین، هورمون ضد ادراری، اکسی توسین، پرولاکتین و…

شرح مختصری از تعدادی از غدد بدن و هورمون های مترشحه از آنها

غده هیپوفیز زیر مغز قرار دارد. این غده هورمون هایی ترشح می کند که مسئول تنظیم اعمال سایر غدد هستند. یکی از هورمون هایی که از غده هیپوفیز ترشح می شود، هورمون رشد است که رشد بدن را کنترل می کند. کاهش یا افزایش شدید هورمون رشد باعث رشد غیر عادی می شود. کاهش شدید میزان این هورمون در کودکی سبب کوتاه قدی مفرط یا نانیسم می شود. افزایش بیش از حد آن در کودکی، شخص را به ژیگانتیسم یا بلند قدی مفرط مبتلا می کند.

غده تیروئید هورمونی به نام تیروکسین ترشح می کند که هورمونی ید دار است. کمبود این هورمون در کودکان موجب اختلال در رشد و نمو عمومی بدن و کوچک ماندن مغز می شود. تیروکسین، اکسیداسیون مواد غذایی را در بدن کنترل می کند. بنابراین کمبود آن می تواند موجب چاقی شود. کم کاری تیروئید موجب بیماری گواتر ( بزرگ شدن غده تیروئید ) می شود. کمبود ید در رژیم غذایی نیز می تواند باعث بزرگ شدن غده تیروئید شود. بنابراین با مصرف نمک های یددار می توانیم از مبتلا شدن به بیماری گواتر جلوگیری کنیم. 

غدد پاراتیروئید شامل چهار غده کوچک است که در مجاورت غده تیروئید قرار دارد. هر یک از این غده ها به اندازه یک دانه برنج هستند. هورمون غدد پاراتیروئید، پاراتورمون نام دارد. پاراتورمون میزان یون کلسیم را در خون تنظیم و تثبیت می کند. کمبود این هورمون باعث کاهش میزان یون کلسیم در خون می شود. یون کلسیم نقش مهمی در بسیاری از فعالیت های سلولی بدن از جمله سلول های ماهیچه ای و عصبی دارد. پاراتورمون با تاثیری که روی کلیه ها، روده ها و استخوان ها می گذارد، مقدار کلسیم خون را افزایش می دهد. 

غده تیموس در نزدیکی جناغ سینه و جلوی نای قرار دارد. اندازه این غده در کودکان، بزرگ است؛ ولی بتدریج تحلیل می رود و در زمان بلوغ به حداقل اندازه خود می رسد. تیموس در فعالیت های ایمن سازی بدن، بخصوص در دوران کودکی نقش دارد.

غده پانکراس دو هورمون ترشح می کند که عبارتند از هورمون گلوکاگون و هورمون انسولین. نقش اصلی این دو هورمون، تنظیم میزان قند  خون است. انسولین موجب کاهش قند خون و گلوکاگون باعث افزایش آن می شود. کاهش نسبی انسولین یا کم شدن میزان حساسیت سلول ها نسبت به آن موجب بیماری دیابت یا قند می شود. 

غده فوق کلیوی  ، بالای هر کلیه و چسبیده به آن است. این غدد دارای دو بخش قشری و مرکزی هستند. بخش قشری غده فوق کلیوی هورمون های آلدوسترون، کورتیزول و هورمون های جنسی ترشح می کند. هورمون آلدوسترون میزان سدیم خون را تنظیم می کند. هورمون کورتیزول موجب التیام زخم ها، افزایش قند خون و رفع التهاب بافت ها می شود و به بدن در مقابله با شرایط ناگوار بدنی و محیطی مثل بیماری، شوک های عصبی و عاطفی، عفونت های میکروبی، گرما و سرما یاری می دهد. علاوه بر این دو هورمون، بخش قشری غده فوق کلیوی هر دو نوع هورمون جنسی نر و ماده را نیز به میزان بسیار کم ترشح می کند و باعث می شود در بدن هر یک از جنس های ماده یا نر هورمون جنس دیگر نیز وجود داشته باشد.

از بخش مرکزی غده فوق کلیوی هورمونی به نام آدرنالین ترشح می شود که تشدید کننده و تقویت کننده اثر اعصاب سمپاتیک است. آدرنالین به هنگام خشم، ترس، فرار و… ترشح شده، موجب فراهم آمدن نوعی حالت آماده باش در بدن می شود. این هورمون ضربان قلب را افزایش می دهد. در نتیجه فشار خون زیاد می شود و خونرسانی به عضلات افزایش می یابد.

بیضه ها مسئول ترشح هورمون جنسی نر یعنی تستوسترون هستند.

تخمدان ها دو نوع هورمون جنسی ماده یعنی استروژن و پروژسترون ترشح می کنند.

  مطالب بیشتر در باره هورمون ها   

  در درون بدن چه می گذرد ؟  


مطالب دیگری از سایت






موضوع : در درون بدن چه می گذرد، 
نشانک ها: هورمون ها، پروتئین ها،
پیوندها :




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع و لینک به صفحه مربوطه مجاز می باشد