تبلیغات
تغذیه و سلامت - آناتومی و فیزیولوژی کبد - عملکرد کبد در بدن
 

Google

در این وب سایت


























تغذیه و سلامت
رژیم غذایی سالم و تاثیر آن بر سلامت و بهبود بیماری ها - نوع تغذیه و سبک زندگی است که سلامتی پایدار را به ارمغان می آورد





کبِد  ( Liver ) یا جِگَر بزرگترین غده بدن است که در فعالیت‌های سوخت‌وساز بدن مانند گوارش نقش دارد.


تمام خون دستگاه گوارش توسط سیاه رگی به نام ورید باب ( یا پورت – Port ) جمع‌آوری شده و وارد کبد می‌شود و تمام مواد جذب شده از لوله گوارشی از کبد عبور می‌کنند. دیگر کارهای کبد به دام انداختن سموم و تصفیه آن‌ها با تبدیل کردنشان به مواد بی ضرر است. همچنین، این کبد است که متابولیسم داروها را در بدن بر عهده دارد. شرکت در خون‌سازی ( در دوره پیش از تولد ) و مقاومت در برابر عفونت‌ها، فراهم ساختن سریع انرژی در هنگام ضرورت، ذخیره آهن و... از دیگر فعالیت‌های کبد است
سلولهای کبدی پروتئین های مختلفی را به‌طور دائمی می‌سازند از جمله آلبومین، پروترومبین، فیبرینوژن، لیپو پروتئینها و هپارین.
سلولهای کبدی مواد مختلفی از جمله تری گلیسریدها، گلیکوژن و ویتامین ها را ذخیره می‌کنند.
کبد به عنوان یک سیستم بافری مهم برای گلوکز خون عمل می‌کند به این معنی که هنگامی که گلوکز خون بعد از صرف یک وعده غذا تا غلظت زیادی بالا می‌رود میزان ترشح انسولین نیز افزایش می‌یابد بیشتر گلوکز جذب شده از روده بلافاصله به گلیکوژن تبدیل شده و در کبد ذخیره می‌شود. در طی ساعات بعد که غلظت گلوکز خون و نیز در این ترشح انسولین کاهش می‌یابد، کبد گلیکوژن را تجزیه و به گلوکز تبدیل می‌کند.
در ادامه مطلب ، در رابطه با کالبد شناسی و فیزیولوژی و کارکردهای حیاتی کبد ، مطالب جامع تری می آید .
کالبد شناسی کبدکالبدشناسی کبد

کبد عضو قهوه‌ای مایل به قرمز با چهار لوپ نابرابر از نظر شکل و اندازه می‌باشد. وزن طبیعی کبد انسان حدودا یک و نیم کیلوگرم  می‌باشد . ابعاد  کبد حدود۲۰ سانـتـی مـتـر طـول در ۱۷ سانتی متر عرض و ضخامت ۱۲ سانتی متر است .
کبد بزرگترین اندام داخلی  و بزرگترین غده در بدن انسان است. محل این اندام در یک چهارم بالایی حفره شکمی بوده، و درست زیر دیافراگم قرار دارد. کبد در سمت راست معده بوده و روی کیسه صفرا قرار دارد. دو رگ خونی به آن متصل شده است، یکی از آن‌ها شریان کبدی و دیگری سیاهرگ باب نام دارد. شریان کبدی خون آئورتی را حمل می‌کند، در حالی که سیاه رگ باب خون حاوی مواد مغذی هضم شده در روده ها و نیز طحال و لوزالمعده را به داخل کبد حمل می‌کند.
همۀ مواد غذایی از کربوهیدرات ها ، قندها، چربی ، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی، و همۀ مواد زائد و البته سمومی که از دهان، معده، روده، رودۀ بزرگ و همۀ لولۀ گوارشی جذب شده و همۀ هورمون هایی که در لوزالمعده و دیوارۀ روده ترشح شده و همۀ گلبول‌های خون پیری که در طحال شکسته و خرد شده‌اند از طریق ورید باب وارد کبد می‌شوند.
رگ‌های خونی وارد شده به کبد به مویرگ‌ها تقسیم شده، و خون را به لوبول‌های کبد هدایت می‌کنند. لوبول‌ها واحدهای عملکردی کبد هستند

جریان خون کبد

کبد دارای دو جریان خون از سیاهرگ باب و شریان کبدی می‌باشد.  حدود ۷۵٪ از جریان خون کبد، توسط سیاهرگ باب ( ورید پورت )  از خون وریدی طحال، دستگاه گوارش و اندام‌های مرتبط با آن تأمین می‌شود. شریان کبدی باقی‌مانده جریان خون کبد را تأمین می‌کند.  خون در سینوس‌های کبدی جریان یافته و داخل ورید مرکزی هر لوبول تخلیه می‌شود. وریدهای مرکزی با ورید کبدی که کبد را ترک می‌کند یکی می‌شوند.

آناتومی کبدجریان صفراوی
درخت صفراوی

اصطلاح درخت صفراوی از شاخه‌های بلند مجاری صفراوی گرفته شده‌است. صفرای تولید شده در کبد در کانال‌های صفراوی جمع می‌شوند . مجاری داخل کبدی صفراوی در نهایت به مجاری کبدی چپ و راست تخلیه می‌شوند و با ادغام خود مجرای مشترک کبدی را می‌سازند. مجرای سیستیک کیسه صفرا با مجرای مشترک کبدی متصل شده و مجرای مشترک صفرا را تشکیل می‌دهند.
صفرا توسط مجرای مشترک صفرا مستقیماً وارد دوازدهه می‌شود، یا توسط مجرای سیستیک موقتاً در کیسه صفرا ذخیره می‌شود. مجرای مشترک صفرا و مجرای پانکراس با یکدیگر درناحیه آمپول واتر وارد بخش دوم دوازدهه می‌شوند.

لوب های کبد 

اگر سطح جداری را مشاهده کنید، کبد انسان به‌طور معمول به دو لوب تقسیم می‌شود ( چپ و راست )؛ اما اگر سطح احشایی را مشاهده کنید کبد به چهار لوب ( لوب های چپ و راست و لوب های دمی و چهارگوش ) تقسیم می‌شود.  لیگامان داسی  در جلوی کبد  قابل مشاهده است. این لیگامان کبد را به دو لوب چپ و راست تقسیم می‌کند

فیزیولوژی و عملکرد کبد

عملکردهای مختلفی از کبد توسط سلول‌های کبدی یا هپاتوسیت‌ها انجام می‌شود. در حال حاضر، هیچ اندام مصنوعی یا دستگاهی که توانایی تقلید تمام عملکردهای کبد را داشته باشد وجود ندارد. در درمان تجربی نارسایی کبد بعضی از عملکردها را می‌توان با دیالیز کبد مشابه‌سازی کرد. تصور می‌شود که کبد مسئول ۵۰۰ عملکرد جداگانه درهمکاری با دیگر سیستم‌ها و اندام‌ها می‌باشد.

بعضی از اعمال و شرح وظائف کبد

در سه‌ماهه اول زندگی جنین ، کبد اصلی‌ترین محل برای تولید گلبول قرمز می‌باشد. در هفته ۳۲ باروری ، مغز استخوان تقریباً به‌طور کامل این وظیفه را به عهده می‌گیرد.

کارهای اصلی کبد عبارت‌اند از:

- متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی؛
- ذخیره و فعال کردن ویتامین‌ها و مواد معدنی؛
- تبدیل آمونیاک به اوره؛
- متابولیسم استروئید ها؛
- سم زدائی و عمل کردن به‌عنوان یک صافی ، برای محافظت در برابر سیل مواد مضری که به‌ خون سرازیر می‌شوند.
 - کبد صفرا تولید می‌کند، نمک‌های صفراوی برای هضم و جذب چربی و ویتامین‌های محلول در چربی استفاده می‌شوند و بیلی روبین محصول نهایی انهدام گلبول‌های قرمز، در کبد ترکیب شده و از طریق صفرا دفع می‌شود.

تولید صفرا

کبد ،  مایع زرد رنگ صفرا را تولید و دفع می‌کند . صفرایی که از کبد ترشح می‌شود اگر چه از مواد زائد و دور ریزها تشکیل شده اما  صفرا برای امولسیون ( انحلال ) چربی‌ها در دستگاه گوارش مورد نیاز بوده و به جذب ویتامین K کمک می‌کند. مقداری از صفرا مستقیماً وارد دوازدهه می‌شود و مقداری از آن در کیسه صفرا ذخیره می‌شود .
مهمترین اجزای تشکیل دهنده صفرا ، علاوه بر آب و الکترولیتها ، اسیدهای صفراوی و بیلی روبین می‌باشد. بیلی روبین حاصل از تجزیه هموگلوبین است.
صفرا بوسیله کبد به طور مداوم ساخته می شود. صفرا حاوی آب ، الکترولیت هایی مثل سدیم ، پتاسیم ، بی کربنات و کلرید است . همچنین لیستین ، اسید چرب ، کلسترول ، بیلی روبین و نمک صفراوی هم دارد. نمک های صفراوی مجدداً در ایلیوم جذب می شوند و مجدد استفاده می شوند و تنها مقداری از آن دفع می شود.
زمانیکه هموگلین ها توسط سلول های کوپفر یا همان سلول های بیگانه خوار ( ماکروفاژ )کبد تجزیه می شوند ، بیلی روبین ساخته می شود. 

کبد و کیسه صفراکبد نقش کلیدی در متابولیزم کربوهیدارت‌ها دارد :

یکی از کارهای مهم کبد متابولیسم گلوکز است . کبد گلوکزی که از طریق ورید پورت از دستگاه گوارش برداشته است را به گلیکوژن تبدیل می کند. در صورت نیاز به گلوکز در طی فرآیند گلیکوژنولیز،  گلیکوژن ها به گلوکز تبدیل می شود. در صورت نبود و یا اتمام این موجودی کبد طی فرآیند گلکونئوژنز از آمینو اسید های حاصل از شکستن پروتئین و لاکتات برای تولید انرژی استفاده می کند.

کبد نقش اصلی در متابولیزم لیپیدها دارد :

متابولیسم چربی از دیگر وظایف کبد است . اسید های چرب برای تولید انرژی و اجسام کتونی تولید می شوند. اجسام کتونی منبع انرژی برای عضلات و سایر بافت ها هستند که در شرایط گرسنگی بیمار یا نبود منبع انرژی ساخته میشود. البته از شکستن چربی ها برای ساخت کلسترول ، لیستین و سایر لیپوپروتئین ها هم استفاده می شود.
از وظائف کبد ، سنتز کلسترول ، تولید تری ‌گلیسیرید وتولید بخش عمده‌ای از لیپوپروتئین‌ها است . کبد تمام کلسترول مورد نیاز بدن را می سازد

کبد مسئول اصلی سنتز و متابولیزم پروتئین‌ها و همچنین تجزیه آن‌ها می‌باشد :

متابولیسم پروتئین ها یکی دیگر از نقش های کبد است. تقریباً همه پروتئین های پلاسما مثل آلفا و بتا گلوبولین ها ( به استثناء گاما گلوبولین ها ) ، فاکتورهای انعقادی ، پروتئین های حامل و بیشتر لیپوپروتئین ها در کبد ساخته می شوند.
کبد فاکتورهای انعقادی I ( فیبرینوژن )، II ( پروترومبین )، V، VII، IX، X و XI، همچنین پروتئین سی، پروتئین اس و آنتی‌ترومبین را تولید می‌کند.
کبد همچنین فاکتور رشد شبه انسولین ۱ را تولید می‌کند، هورمون پروتئینی پلی‌پپتیدی که نقش مهمی در رشد کودکان و تداوم آنابولیسم در بزرگسالان دارد.
کبد محل عمده تولید ترومبوپپتین می‌باشد. ترومبوپپتین یک هورمون گلیکوپروتئین می‌باشد که تولید پلاکت‌ها توسط مغز استخوان را تنظیم می‌کند.
کبد، آلبومین، یعنی عمده‌ترین ماده اسمولاریته پلاسمای خون را تولید می‌کند.
کبد آنژینوتنسینوژن را سنتز می‌کند که هورمون مسئول بالا بردن فشار خون است که توسط رنین فعال می‌شود. زمانی که کلیه ها احساس کنند  که فشار خون پایین است رنین را آزاد می‌کنند.
فهرست پروتئین‌هایی که کبد می‌سازد حاوی چند هزار پروتئین متفاوت است. بیشتر پروتئین‌های موجود در خون در کبد ساخته شده‌اند. کبد یک کارخانۀ پروتئین سازی است.تعداد زیادی از این پروتئین‌ها هورمون هستند. همچنین بسیاری دیگر از هورمون‌ها در کبد تغییر شکل می‌یابند. کبد روی ویتامین D و تیروکسینِتیروئید  و هورمون رشدِ هیپوفیز و گلوکاگون و انسولینِ لوزالمعده تأثیر قوی دارد. پس کبد را می توان یک غدۀ برونریز محسوب کرد .

آناتومی شکم و قفسه سینهسم زدائی بوسیله کبد

تفکیک مواد مغذی از مواد زاید، سم زدایی، تجزیه مواد شیمیایی و یا تبدیل مواد شیمیایی سمی و غیرقابل دفع به مواد غیرسمی و قابل دفع ( متابولیزه کرده و غیرفعال کردن سموم ) از کارکردهای کبد است.
کبد مواد سمی بدن را تجزیه یا تغییر می‌دهد . سلولهای کبدی با استفاده از آنزیمهای شبکه آندوپلاسمی صاف خود و به طرق اکسیداسیون و متیلاسیون ، مواد متعددی نظیر الکل ، استروئیدها ، باربی توراتها را غیر فعال می‌سازند.
کبد مسوول زدودن بیلی روبین از خون است. طحال مسوول انهدام گلبول های قرمز فرسوده و پیر است. از انهدام هموگلوبین گلبول های قرمز ماده ای زرد رنگ به نام بیلی روبین پدید می آید اما این بیلی روبین نا محلول در آب در کبد به بیلی روبین قابل دفع تبدیل می گردد.
یک کبد سالم قادر است تمام باکتری ها و سموم را پیش از آنکه به جریان عمومی خون بدن راه یابند، از بدن دفع کند.
کار مهم دیگری که کبد انجام می دهد تبدیل آمونیاک است. در واقع کبد با تبدیل آمونیاک به اوره مانع از تجمع آن و ایجاد انسفالوپاتی کبدی می شود. آمونیاک حاصل از تجزیه پروتئین ها یک ماده سمی خطرناک است که کبد با تبدیل آمونیاک به اوره این ماده سمی را از طریق ادرار از بدن دفع می کند.
کبد تصفیه خانه و پالایشگاه بدن است. هر چیزی که ما می خوریم، می آشامیم، تنفس می کنیم و یا با پوستمان تماس می یابد، سرانجام به کبد مان می رسد. کبد وظیفه تصفیه آلاینده های هوا، آفت کش ها، دود سیگار ، مواد شیمیایی، الکل، مواد مخدر و تمام داروهای مصرفی ما را به عهده دارد. اگر کبد وجود نداشت داروها برای همیشه در بدنمان باقی می ماندند و الکل هیچ گاه از بدن دفع نمی گردید.

کبدکبد به عنوان انبار ذخیره مواد

کبد محل ذخیره بسیاری از مواد از جمله گلوکز ( به شکل گلیکوژن )، ویتامین A ( ذخیره  برای یک تا دو سال) ، ویتامینِ D ( ذخیره برای یک تا چهار ماه ) ، ویتامین B12  ( ذخیره برای یک تا سه سال ) ، ویتامین K، آهن، و مس می‌باشد.
کبد به عنوان مخزن خون نیز عمل می‌کند. کبد یک اندام قابل بسط می‌باشد و مقدار زیادی از خون را می‌تواند در رگ‌های خونی خود ذخیره  کند . در نارسایی قلبی ، کبد بزرگ می شود  و خون محتقن شده به علت نارسایی قلب ، در وریدها و سینوس های کبدی ذخیره می‌شود.
همیشه و در همه مواقع کبد حاوی حدود 10 درصد از خون بدن ما است و در هر دقیقه حدود 1.4 لیتر خون را پمپ می کند.

برخی از دیگر وظائف کبد

حفظ تعادل هورمون ها در بدن : کبد در حفظ تعادل و تنظیم هورمون های بدن نقش دارد.

متابولیسم دارو ها : کبد وظیف متابولیزه کردن بسیاری از دارو ها مانند باربیتورات ها ، مخدر ها ، عوامل مسکن ، بیهوشی و آمفتامین ها را بر عهده دارد.

نقش کبد در سیستم ایمنی بدن : کبد مسئول اثرات ایمونولوژیکی می‌باشد - سیستم فاگوسیتی تک هسته‌ای  کبد شامل بسیاری از سلول‌های ایمونولوژیکی فعال است، همچنین به عنوان غربال  برای آنتی ژن های حمل شده توسط سیستم باب عمل می‌کند.

قدرت ترمیم کبد

کبد تنها اندام داخلی بدن انسان است که توانایی باززایی طبیعی بافت‌های از دست رفته خود را دارد. حتی اگر تنها ۲۵٪ از کبد باقی مانده باشد ،  می‌تواند مجددا تمام کبد را بازتولید کند. باززایی کبد بسیار سریع است. کبد طی یک تا دو هفته بعد از از دست دادن بیش از ۵۰٪ حجم خود به اندازه طبیعی خود باز خواهد گشت.
کبد تنها اندامی است که می تواند به طور دایم خودش را بازسازی کند . حتی اگر بخش عمده کبد با عمل جراحی برداشته شود، کبد پس از چند هفته قادر است کاملا خودش را بازسازی کند. از این رو در پیوند کبد تنها لوب بزرگ تر کبد فرد سالم به بدن فرد دریافت کننده پیوند زده می شود که پس از چند هفته هم اهداکننده و هم دریافت کننده کبدشان بازسازی می گردد . اما کبد فنا ناپذیر هم نیست. سمومی مانند الکل، برخی داروها و ویروس هایی همچون هپاتیت B و C می توانند آسیب دایمی به کبد وارد سازند.
دکتر توماس E. استارزل اولین پیوند کبد انسان را در سال 1963 در دانشکده پزشکی دانشگاه کلرادو انجام داد؛ اما نبود داروهای مؤثر سرکوب کننده سیستم ایمنی میزان موفقیت این عمل را محدود کرد. چهار سال بعد، دسترسی به داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مؤثرتر به دکتر استارزل کمک کرد نخستین پیوند موفق کبد را انجام دهد .

سلول های کبدی یا هپاتوسیت ها

سلول های کبد متنوع اند. بیشترین سلول های کبدی ، هپاتوسیت ها هستند . فاگوسیت ها هم دسته دیگری از سلول های کبد هستند و به عمل بیگانه خواری می پردازند
همه اعمال کبد به وسیلۀ یک نوع سلول انجام میگردد : سلول کبدی یا هپاتوسیت.
سلول کبدی کارگری همه کاره است که مواد موجود در خون ورودی را جذب می‌کند و روی آن مواد عملیات لازم را انجام می‌دهد و سپس مواد تبدیل یافته را به خون باز میگرداند.

خونی که از کبد خارج می‌شود وارد ورید اجوف تحتانی می‌شود و مستقیما به قلب می‌رود و از آنجا این خون سرشار از پروتئین‌ها و قندها و اسید های آمینه و هورمون‌ها  به همۀ سلول‌های بدن می‌رسد.

هنگامی که این کارگران یعنی هپاتوسیت‌ها روی مواد کار می‌کنند مواد زائدی هم وجود دارد که باید از این ریل خارج شود. در کنار ریلی که مواد قابل تغییر این کارگاه را به هپاتوسیت‌ها می‌رساند، یک ریل دیگر هم در دسترس همۀ هپاتوسیت‌ها تعبیه شده که این زباله‌ها را در آن ریل می‌اندازند. این ریل مجرای صفراوی است که جهت حرکت آن خلاف جهت حرکت ریل تولید است. این مواد از طریق مجرای مشترک به روده باز می‌گردند و دفع می‌شوند.
  در درون بدن چه می گذرد ؟
  مطالب بیشتر در باره دستگاه های بدن

مطالب دیگری از سایت




موضوع : در درون بدن چه می گذرد، 
نشانک ها: دستگاه های بدن،
پیوندها : لینک ویدئو در آپارات،




یکشنبه 3 شهریور 1398 12:59 ب.ظ
کبد چرب چیست؟
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع و لینک به صفحه مربوطه مجاز می باشد